Wat is IFS? Een heldere uitleg van Internal Family Systems

Wat is IFS? Internal Family Systems, meestal afgekort tot IFS, is een therapievorm die ervan uitgaat dat een mens niet uit één geheel bestaat, maar uit verschillende innerlijke delen. Die delen zijn niet letterlijk tastbaar, maar je kunt ze wel herkennen in de manier waarop je denkt, voelt, waarneemt en met jezelf omgaat.

Een eenvoudige manier om dat te begrijpen, is dat mensen vaak vanzelf al in dit soort taal spreken. Bijvoorbeeld: een deel van mij wil dit wel, maar een ander deel van mij wil het juist niet. Of: een deel van mij is boos, maar een ander deel vindt dat ik me niet zo moet aanstellen. IFS neemt dat serieus. Niet als iets vreemds, maar juist als iets heel menselijks.

Waarom heet het Internal Family Systems?

De naam roept soms wat verwarring op. Mensen denken dan dat het over hun echte familie gaat, of dat ze hun moeder, broer of zus erbij moeten halen. Maar dat is niet wat ermee bedoeld wordt.

Het woord family verwijst hier naar je innerlijke systeem. IFS gaat ervan uit dat je in jezelf als het ware een innerlijke familie hebt: delen die met elkaar verbonden zijn, elkaar beïnvloeden, soms voor elkaar zorgen en soms met elkaar botsen. Ze hebben allemaal hun eigen rol en hun eigen patroon.

Wat zijn delen?

Binnen Internal Family Systems wordt ervan uitgegaan dat iedereen verschillende delen in zich heeft. Zulke delen kunnen zich op allerlei manieren laten zien. Het ene deel in jou wil misschien rust en veiligheid, terwijl een ander deel juist avontuur wil. Een deel kan kritisch zijn, een ander kwetsbaar, nog een ander speels of teruggetrokken.

Dat betekent niet dat er iets mis met je is. Volgens IFS is het juist normaal dat een mens innerlijk niet altijd één lijn volgt. Veel van wat wij ambivalentie, innerlijke strijd of twijfel noemen, kun je ook zien als verschillende delen die ieder iets anders proberen te doen.

Wat is het Zelf binnen IFS?

Wat binnen IFS centraal staat, is het Zelf. Dat wordt vaak met een hoofdletter geschreven om aan te geven dat het om iets specifieks gaat.

Het Zelf is binnen IFS datgene in jou dat van nature kalm, helder, nieuwsgierig en compassievol is. Het is de kern in jou die overzicht heeft en niet meteen overspoeld raakt.

Vaak wordt het Zelf beschreven aan de hand van de acht C’s: Calm, Curious, Compassionate, Clear, Confident, Courageous, Creative en Connected. In het Nederlands gaat het dan om eigenschappen als kalmte, nieuwsgierigheid, compassie, helderheid, zelfvertrouwen, moed, creativiteit en verbondenheid.

Volgens IFS heeft het Zelf een helende werking. Vanuit die Zelfenergie kun je andere delen in jezelf beter leren kennen, begrijpen en helpen herstellen.

De drie soorten delen binnen IFS

Binnen IFS wordt vaak gewerkt met drie soorten delen: managers, firefighters en exiles.

Managers zijn de delen die proberen de boel onder controle te houden. Ze helpen je om te plannen, je aan te passen, te presteren, problemen te voorkomen en het dagelijks leven draaiende te houden.

Firefighters, of brandweerdelen, komen juist in actie wanneer er acute spanning ontstaat. Zodra er pijn, schaamte of angst dreigt door te breken, willen zij die brand zo snel mogelijk blussen. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door verdoving, afleiding, impulsief gedrag, boosheid, dissociatie of verslavende patronen.

Exiles zijn de delen die pijn dragen. Vaak gaat het om delen waarin verdriet, schaamte, angst, afwijzing of oude kwetsuren opgeslagen liggen. Soms zijn het ook delen waarin juist levendigheid, speelsheid of creativiteit zit, maar die ooit niet welkom waren en daarom naar de achtergrond zijn verdwenen.

Als zulke delen worden weggestopt, verdwijnt er vaak ook iets van jouw levendigheid mee. Juist daarom kan het zo waardevol zijn om er weer contact mee te krijgen.

No bad parts

Een heel belangrijk uitgangspunt van IFS is dat geen enkel deel in wezen slecht is. No bad parts, zoals Richard Schwartz het noemt.

Dus ook als een deel streng, perfectionistisch, vermijdend of destructief lijkt, gaat IFS ervan uit dat dat deel ooit een begrijpelijke rol heeft aangenomen. Het probeert iets te voorkomen, iets te beschermen of jou ergens doorheen te helpen.

Een deel kan bijvoorbeeld ooit geleerd hebben dat het veiliger is om alles heel goed te doen. Dat was misschien ooit helpend. Maar als datzelfde deel daar jaren later nog steeds extreem in doorgaat, kan het juist tot spanning, perfectionisme en vastlopen leiden.

Volgens IFS is het probleem dus niet dat een deel slecht is. Het probleem is eerder dat een deel is blijven hangen in een oude beschermende rol.

Hoe werkt IFS in de praktijk?

Wat is IFS in de praktijk? Het betekent dat je niet gaat vechten met je innerlijke delen, en ze ook niet zomaar probeert weg te duwen. In plaats daarvan ga je ze serieus nemen.

Je benadert ze met nieuwsgierigheid en compassie. Je probeert te ontdekken: wie ben jij, wat doe jij voor mij, waar ben je bang voor, en wat probeer je te voorkomen?

Je leert zo’n deel beter kennen, spreekt er waardering voor uit en geeft het erkenning. Niet om erin vast te blijven zitten, maar zodat het zich veiliger voelt. Vaak gebeurt er dan iets belangrijks: zo’n deel merkt dat jij er echt bent, dat jij het ziet, en dat het misschien niet meer zo hard hoeft te werken als vroeger. Dat geeft ruimte.

Waarom IFS voor veel mensen zo helpend voelt

Wat Internal Family Systems voor veel mensen bijzonder maakt, is dat beschermende delen niet worden gezien als lastige weerstand die gewoon moet verdwijnen. Binnen IFS worden juist ook die beschermers met respect benaderd.

Je duwt ze niet aan de kant. Je gaat eerst met hen in gesprek. Je toont interesse, erkenning en respect voor de rol die ze hebben gehad. En pas daarna kijk je of er voorzichtig ruimte ontstaat om ook contact te maken met de meer pijnlijke, verstoten delen daaronder.

Juist dat maakt IFS voor veel mensen zo bevrijdend. Het is niet alleen een manier om klachten te begrijpen, maar ook een manier om met meer mildheid naar jezelf te kijken. En misschien is dat wel de kern van IFS: niet harder tegen jezelf vechten, maar leren luisteren naar wat er vanbinnen leeft.