Voice Dialogue: Wie zit er bij mij eigenlijk achter het stuur?

Soms heb je het gevoel dat je heel bewust keuzes maakt. En soms lijkt het bijna alsof een bepaald deel van jezelf het stuur heeft overgenomen. Dat gevoel staat centraal in Voice Dialogue, een methode waar we zo dieper op ingaan.

De perfectionist bijvoorbeeld, die vindt dat het nog beter moet. De pleaser die vooral bezig is met wat andere mensen nodig hebben. De criticus die overal iets op aan te merken heeft. Of juist een vrij en eigenwijs deel dat ineens denkt: zoek het allemaal maar uit, ik doe waar ik zin in heb.

Voice Dialogue, of stemdialoog, is een vorm van delenwerk waarbij je ervan uitgaat dat we niet uit één enkel, onveranderlijk ‘ik’ bestaan. We hebben allerlei verschillende ikken in ons, met hun eigen behoeftes, overtuigingen en manieren om naar de wereld te kijken. De methode werd ontwikkeld door de psychologen Hal en Sidra Stone en vormt de praktische kant van hun Psychology of Selves.

Internal Family Systems werkt vanuit een vergelijkbaar uitgangspunt en gaat daar veel uitgebreider op in. Voice Dialogue voelt op het eerste gezicht eenvoudiger. Je hoeft niet meteen een heel innerlijk systeem te begrijpen. Je kunt beginnen met één simpele vraag:

Wie zit er bij mij eigenlijk achter het stuur?

Wie rijdt er meestal?

Sommige ikken kennen we heel goed. Ze hebben waarschijnlijk al jarenlang een belangrijke functie in ons leven en zitten vaak achter het stuur.

Binnen Voice Dialogue worden dit primaire ikken genoemd.

Iemand kan bijvoorbeeld een sterke perfectionist hebben. Of een harde werker. Een verantwoordelijke. Een zorgzame. Een rationele probleemoplosser. Zo’n deel is niet zomaar ontstaan. Het heeft meestal geleerd dat deze manier van leven ergens voor nodig is.

Misschien zorgt de perfectionist ervoor dat je geen fouten maakt. Of misschien probeert de pleaser ervoor te zorgen dat andere mensen je aardig blijven vinden. Misschien houdt een sterk rationeel deel emoties op afstand omdat die ooit te overweldigend waren.

Het idee is daarom niet: die perfectionist moet weg. Veel interessanter is de vraag: waarom zit hij eigenlijk zo vaak achter het stuur?

De ikken die nauwelijks aan de beurt komen

Maar er zijn ook delen die nauwelijks aan bod komen. Delen die misschien best eens zouden willen rijden, maar vrijwel nooit de kans krijgen.

Voice Dialogue noemt dit disowned selves: kanten van jezelf die je ergens onderweg hebt afgewezen, onderdrukt, of nooit echt de ruimte hebt gegeven om te groeien.

Tegenover iemand die altijd verantwoordelijkheid neemt, staat misschien een speels deel. De harde werker heeft misschien een tegenhanger die gewoon eens helemaal niets wil. Waar de pleaser vooral naar anderen luistert, is er wellicht een deel dat juist heel goed weet wat het zelf wil. En de perfectionist staat misschien tegenover iemand die denkt: dit is goed genoeg zo.

Precies daar wordt Voice Dialogue voor mij interessant als vorm van schaduwwerk. Want de kanten die we het minst herkennen als ‘onszelf’, zijn vaak juist de kanten waarmee we het contact zijn kwijtgeraakt.

Je hoeft niemand uit de auto te gooien

Het doel is niet dat het ene deel wint van het andere.

Je hoeft de perfectionist niet uit de auto te zetten zodat voortaan het vrije, spontane deel mag rijden. Daarmee zou je uiteindelijk alleen maar het ene dominante deel vervangen door het andere.

Het gaat er juist om dat je ze beter leert kennen.

Wat wil dit deel? Waar is het bang voor? Wat probeert het voor je te bereiken? En wat denkt het dat er zou gebeuren als het níét achter het stuur zou zitten?

Bij Voice Dialogue kun je zo’n deel daadwerkelijk een stem geven. In een begeleide Voice Dialogue wordt een bepaald ik vaak heel concreet aangesproken en krijgt het de ruimte om vanuit zichzelf te vertellen. Soms wordt daarbij zelfs letterlijk van plaats gewisseld, zodat er duidelijk onderscheid ontstaat tussen het ene en het andere ik.

Daardoor praat je niet alleen over je perfectionist. Je probeert hem even daadwerkelijk aan het woord te laten.

Een voorbeeld

Stel: iemand merkt dat de perfectionist vrijwel altijd rijdt. De begeleider vraagt of diegene fysiek van plek wil wisselen — een stap opzij, of naar een andere stoel — om letterlijk ruimte te maken voor dat deel.

Begeleider: “Ik wil graag met je perfectionist praten. Mag ik je iets vragen — hoe lang doe je dit werk al?”

Perfectionist: “Al zo lang ik me kan herinneren. Iemand moet het toch goed doen hier.”

Begeleider: “Wat zou er gebeuren als jij het even niet zou doen?”

Perfectionist: “Dan valt alles uit elkaar. Dan ziet iedereen dat het niet goed genoeg is. Dat ze niet goed genoeg is.”

Begeleider: “Dus jij houdt dat tegen.”

Perfectionist: “Ja. Dat is mijn taak.”

Na dit gesprek wisselt de persoon weer terug naar de eigen positie, en vraagt de begeleider vaak iets als: “Wat merk je nu, als je hoort wat je perfectionist net zei?” Vaak ontstaat daar iets van mildheid — het besef dat dit deel niet lastig is, maar aan het beschermen is.

Van automatisch rijden naar kunnen kiezen

Een ander belangrijk begrip binnen Voice Dialogue is het Aware Ego.

Dat kun je zien als de positie waarin je niet volledig samenvalt met één van je ikken. Het is niet zomaar weer een nieuw deel dat het beter weet, maar eerder de plek van waaruit je verschillende delen kunt opmerken zonder er helemaal in op te gaan.

Je kunt bijvoorbeeld zowel je perfectionistische kant als het deel dat verlangt naar rust leren voelen en begrijpen, zonder dat één van beide automatisch alle beslissingen hoeft te nemen. De Stones beschreven dit als een proces waarin je verschillende, soms tegengestelde kanten van jezelf kunt ervaren en vervolgens bewuster kunt kiezen.

En daarmee wordt die auto eigenlijk nog interessanter. Want misschien is de belangrijkste vraag uiteindelijk niet: wie moet er achter het stuur?

Maar: merk ik eigenlijk wie er op dit moment rijdt?

Misschien ontdek je dat je perfectionist al twintig jaar vrijwel iedere rit bepaalt. Of misschien zit er een heel speels deel op de achterbank dat zich voortdurend met de route probeert te bemoeien.

Misschien is er een boos deel dat maar één keer in de zoveel tijd naar voren stormt en dan onmiddellijk het stuur omgooit. Of misschien is er een kant van jezelf die dolgraag eens zou willen rijden, maar ervan overtuigd is geraakt dat hij daar niet geschikt voor is.

Alleen dat al gaan zien, kan iets veranderen.

Een eenvoudige ingang tot delenwerk

Je kunt beginnen met één simpele vraag: Wie zit er bij mij eigenlijk achter het stuur?

En daarna: wie zit er bijna nooit?

Daarmee kun je soms verrassend snel kanten van jezelf ontdekken waar je normaal gesproken nauwelijks bij stilstaat.

Niet om ze weg te krijgen. Maar juist om je innerlijke gezelschap wat beter te leren kennen.

Oefening: wie zit er bij jou in de auto?

Oefening · Voice Dialogue

Wie zit er bij jou achter het stuur?

Je hoeft hiervoor niets te tekenen. Stel je alleen even voor dat jouw verschillende delen samen in een auto zitten. Wie bepaalt meestal de richting? En welke delen krijgen veel minder ruimte?

◉

Achter het stuur

Welk deel bepaalt vaak wat je doet, hoe je reageert en welke kant je opgaat?

→

Naast je

Welk deel mag wel meepraten, maar bepaalt meestal niet de richting?

···

Op de achterbank

Welke kanten van jezelf zijn er wel, maar komen veel minder aan bod?

?

Bijna nooit in de auto

Welke kant van jezelf krijgt nauwelijks ruimte of vind je moeilijk om toe te laten?

Wie grijpt soms ineens het stuur? Misschien een boos deel, een rebel of een impulsieve kant die meestal op de achtergrond blijft, maar af en toe ineens heel sterk naar voren komt.

En wie zou eigenlijk best eens een stukje mogen rijden? Denk aan een speelser, vrijer, zachter of assertiever deel dat je wel kent, maar waar je nog niet vaak op vertrouwt.

Je hoeft nog niets te veranderen.
Eerst alleen maar opmerken: wie rijdt er eigenlijk?