Delen ontdekken in IFS: hoe begin je?

Hoe ontdek je eigenlijk welke delen je in je hebt? Hoe pak je het aan? Hoe merk je dat er een deel actief is? En hoe weet je of je niet gewoon maar wat zit te verzinnen? Dat zijn precies de vragen die horen bij delen ontdekken in IFS.

Ik vind dat zelf helemaal niet zo’n simpele vraag. Voor mij voelen delen lang niet altijd als iets heel duidelijk afgebakends. Soms merk ik wel dat er iets in mij verschuift, of dat er ineens een andere stemming, neiging of energie opkomt. Maar om dat vervolgens goed uit te leggen aan iemand anders, vind ik lastiger. Wat is dat nou precies, zo’n deel? Hoe voelt dat? En hoe ontdek je het? Juist omdat dit voor veel mensen het lastigste beginpunt is, hoort deze vraag wat mij betreft echt thuis in een beginnersblog over IFS.

Wat in je opkomt, telt

Misschien is dit wel het eerste wat ik hierover wil zeggen: wat er in jou opkomt, telt. Het is niet automatisch onzin alleen maar omdat het van binnen komt. Het is niet minder echt omdat het niet hardop wordt uitgesproken, of omdat je het niet kunt bewijzen. Juist als je met IFS begint, kan het allemaal wat vaag of twijfelachtig voelen. Alsof je zomaar iets bedenkt. Alsof je iets aan het invullen bent wat er misschien helemaal niet is.

Maar mijn ervaring is juist dat die spontane ingevingen vaak heel belangrijk zijn. Een beeld dat opeens opkomt. Een zin die je ineens in je hoofd hoort. Een neiging die zich aandient. Een gevoel in je lijf. Dat is niet niks. Dat is precies het materiaal waar je mee werkt. Dat betekent niet dat je alles meteen letterlijk hoeft te nemen of dat je direct moet weten wat iets precies betekent. Maar wel dat je serieus mag nemen wat zich vanbinnen aandient. Want juist daar begint vaak het contact met je delen.

IFS is geen vast lijstje

Wat in dat opzicht makkelijker is aan schematherapie, is dat daar al veel meer vaste categorieën worden aangereikt. Dan heb je bijvoorbeeld termen als het kwetsbaar kind, de gezonde volwassene, de straffende ouder en nog veel meer. Dat kan houvast geven, zeker als je graag eerst woorden zoekt voor wat je voelt. Bij Internal Family Systems is dat veel minder zo. Als je gaat googelen, kun je wel voorbeelden van delen vinden. En je kunt ook best termen uit de schematherapie gebruiken als die jou helpen. Daar is op zichzelf niets mis mee.

Maar juist het mooie aan IFS vind ik dat het veel meer een blanco canvas is. Je hoeft niet eerst in een bestaand rijtje te passen. Je mag zelf gaan ontdekken wat jij vanbinnen tegenkomt. Welke stemmen, houdingen, impulsen, emoties of energieën er in jou leven. Niet omdat iemand anders heeft bedacht dat die er moeten zijn, maar omdat jij ze werkelijk in jezelf herkent. Voor mij is dat ook precies de kracht ervan: het laat ruimte voor een binnenwereld die levend is en niet van tevoren helemaal vastligt.

Hoe het bij mij begon

Mijn IFS-reis begon met iets veel algemeners: het terugvinden van mijn innerlijke kind. Ik had daar toen net iets over gelezen dat bij mij resoneerde. Misschien herken je dat ook wel. Dat je ineens weer contact voelt met iets kwetsbaars in jezelf, met jouw jongere versie van vroeger, die je heel lang bent kwijt geweest. Dat voelt goed. Heel. Alsof je iets terugvindt wat je lange tijd verloren was. En ineens is dat contact er weer.

En misschien ken je dan ook het gevoel dat er meteen achteraan komt. Dat je denkt: vanaf nu ben ik er voor jou. Ik laat je niet meer los. Ik bescherm je. Dat is een warm en liefdevol gevoel. En daar is ook niets mis mee. Integendeel. Juist die zorgzaamheid en die geborgenheid naar jezelf toe kunnen heel waardevol zijn. Maar binnen IFS is dat óók een belangrijk inzicht. Want het deel in jou dat zegt: ik zal jou beschermen, is zelf ook een deel. Een beschermer.

Dat is niet erg. Het is juist mooi als je zo’n beschermer in jezelf leert kennen. Maar het is wel iets anders dan je Zelf. Want je Zelf staat er nog iets ruimer, rustiger en neutraler tegenover. Dus als jij dit tijdens het lezen herkent, dan heb je misschien al iets heel belangrijks te pakken. Dan heb je op heterdaad een beschermend deel in jezelf opgemerkt. Toen iemand mij dit ooit uitlegde, kon ik het ineens echt voelen. Alsof dat beschermende deel een klein beetje losser kwam te staan van mijn kern. En vanaf dat moment begreep ik pas echt wat een beschermer is.

Je hoeft het niet eerst perfect te begrijpen

Misschien is dat ook wel een belangrijke boodschap als je met IFS begint: je hoeft het niet meteen perfect te snappen. Je hoeft niet direct een complete innerlijke kaart te hebben van al je delen. Dat hoeft niet groots te zijn. Soms begint het gewoon met:

• één zin die je ineens raakt
• één reactie in jezelf die je plotseling anders ziet
• één innerlijke beweging waarvan je denkt: hé, wacht eens, misschien is dit inderdaad niet mijn hele ik, maar een deel van mij

Dat soort momenten kunnen een begin zijn. Juist omdat ze vaak klein en alledaags zijn, herken je ze in het begin misschien niet meteen als iets belangrijks. Achteraf blijken het dan toch de momenten te zijn geweest waarop er al iets verschoof.

Begin gewoon met opmerken wat er opkomt

Wat mij betreft is dit de eenvoudigste ingang: ga niet te hard op zoek. Begin liever met opmerken. Je kunt bijvoorbeeld rustig gaan zitten, even ademhalen, en aandacht geven aan wat je in je lichaam voelt. Merk eens op of je iets voelt van:

• spanning
• onrust
• druk op je borst
• iets in je buik
• een verkramping
• de neiging om weg te willen
• of juist een heel waakzaam gevoel

Dan kun je heel voorzichtig vragen: wie hoort hierbij? Of: wat in mij voelt zich zo? En dan kijk je gewoon wat er opkomt. Dat kan van alles zijn:

• eerst helemaal niets
• een beeld
• een zin die in je opkomt
• een bepaalde leeftijd of sfeer
• een vaag gevoel in je lichaam
• of pas later een besef van waar het over ging

Dat is allemaal prima. Je hoeft niets te forceren. Het gaat er niet om dat je meteen een perfect antwoord krijgt. Het gaat erom dat je leert luisteren naar wat zich in jou aandient, zonder het meteen weg te wuiven of dicht te timmeren.

Delen ontdekken in IFS in het dagelijks leven

Delen leer je niet alleen kennen door rustig te gaan zitten en naar binnen te luisteren. Juist in het dagelijks leven laten ze zich voortdurend zien. Vaak zelfs duidelijker dan wanneer je er bewust naar op zoek gaat. Bijvoorbeeld in een gesprek, als iemand iets zegt en jij ineens merkt dat je:

• duizelig wordt
• druk voelt in je hoofd
• onrust voelt in je lijf
• geïrriteerd raakt
• schaamte voelt
• weg wilt
• jezelf wilt verdedigen
• je gaat aanpassen of pleasen
• jezelf wilt verdoven
• of ineens heel veel zin krijgt in iets

Dat zijn geen willekeurige reacties. Dat zijn vaak momenten waarop er een deel actief wordt. In IFS kan dat bijvoorbeeld een beschermer zijn. Soms een manager, soms een firefighter. Een deel dat iets probeert te regelen, te voorkomen of te dempen. Als je daar op zo’n moment de ruimte voor hebt, kun je zachtjes bij jezelf nagaan: wat komt hier nu in mij op? Of: welk deel van mij reageert hier zo op? Als je die vraag op een open en vriendelijke manier stelt, is de kans best groot dat er iets terugkomt. Niet altijd meteen, maar vaak wel. Delen ontdekken in IFS hoeft niet ingewikkeld te zijn. Vaak begint het juist heel klein: met een reactie, een gevoel, een neiging of een innerlijke beweging die je ineens anders leert bekijken.

Schrijven kan ook helpen

Voor sommige mensen helpt het niet zo om stil te zitten en naar binnen te luisteren. Dan werkt schrijven beter. Gewoon beginnen met opschrijven wat er in je opkomt, zonder het meteen te analyseren of netjes te maken. Dat kan helpen om wat meer voorbij je eigen censuur te komen. Juist op papier merk je soms pas hoeveel er in je leeft, en hoe snel er al een bepaalde stem, houding of emotionele kleur naar voren komt.

Ik moest daarbij zelf ook denken aan The Artist’s Way. Niet omdat dat een IFS-boek is, maar wel omdat daar iets in zit wat hier erg bij aansluit: door te schrijven zonder al te veel censuur, komt er vaak meer uit je binnenwereld omhoog dan je van tevoren had gedacht. Ook dat kan een manier zijn om delen te leren kennen. Niet iedereen zal daar iets mee hebben, maar voor sommige mensen is het een heel natuurlijke ingang.

Niet iedereen ervaart delen op dezelfde manier

Ik denk ook dat het belangrijk is om eerlijk te zeggen dat niet iedereen dit op dezelfde manier beleeft. Sommige mensen ervaren hun innerlijke wereld heel levendig. Ze zien beelden, horen bijna zinnen van binnen, of voelen heel duidelijk verschillende delen. Andere mensen hebben dat veel minder. En dat betekent niet dat ze het fout doen. Het betekent alleen dat innerlijke waarneming per persoon verschilt.

Ik denk dat het ook samenhangt met hoe goed jouw verbeeldingskracht is, met hoe toegankelijk je binnenwereld voor je is, en misschien ook met hoeveel veiligheid je op dat moment ervaart. Bij de één komt er snel iets omhoog, bij de ander duurt het langer. Dat mag allemaal. Er is niet één juiste manier om delen te leren kennen. Het belangrijkste is niet dat het spectaculair voelt, maar dat je beetje bij beetje leert opmerken wat er in jou leeft.

Gewoon proberen

Dus misschien is dit uiteindelijk wel de simpelste uitnodiging: probeer het gewoon eens uit. Niet te groots. Niet te ingewikkeld. Maar gewoon de komende dagen af en toe even stilstaan en opmerken: wat gebeurt er nu in mij? Wat voel ik? Wat wil er nu iets doen, oplossen, vermijden, beschermen of controleren?

En als er iets opkomt, neem het dan serieus. Niet omdat je meteen zeker moet weten wat het precies is, maar omdat dit precies is hoe je je innerlijke wereld leert kennen. Zo begint het vaak. En misschien ontdek je dan gaandeweg niet alleen dát je delen hebt, maar ook hoe trouw en logisch ze eigenlijk zijn.