Je schaduw ontdekken door je projecties te volgen

Je schaduw ontdekken. Je schaduw bestaat uit alle delen van jezelf die je nog moeilijk kunt accepteren. Psychologisch gezien gebeurt er vaak dit: wat we niet goed van onszelf kunnen verdragen, drukken we weg. Toch kunnen die delen later weer opduiken, bijvoorbeeld doordat we ze in een ander terugzien.

Je schaduw ontdekken kan op verschillende manieren, maar in deze blog ga ik in op mijn eigen methode, aan de hand van mijn eigen theorie van projectieve empathie. De kern daarvan is simpel: je kunt je eigen schaduw ontdekken door je eigen projecties te volgen.

Wanneer raakt iemand iets in jou?

Maar hoe weet je nou of wat jij in een ander herkent simpelweg iets is wat echt bij die ander hoort, of dat het ook iets in jou zelf raakt? Meestal is het een combinatie van allebei: van wat je werkelijk waarneemt én van wat jij erop projecteert. Vaak kun je dat voelen.

Op het moment dat jij iets in een ander herkent en het irriteert je mateloos, of het blijft je juist fascineren, dan wordt het interessant. Er zit dan iets in waardoor je er niet los van komt. Misschien blijf je erover praten. Misschien spreek je diegene aan. Of misschien ontloop je diegene juist, terwijl je je aandacht er toch steeds weer op gericht houdt, omdat je wilt begrijpen wat het is.

Dat wijst erop dat er voor jou een bepaalde emotionele lading aan zit. Soms kan het ook iets anders zijn, bijvoorbeeld dat iemand je doet denken aan iemand uit je verleden. Maar in veel gevallen betekent het dat je een deel van jezelf op die ander hebt geprojecteerd.

Je schaduw ontdekken via de ander als spiegel

Die ander is arrogant, misschien juist te lief, te kwetsbaar of te luidruchtig, terwijl jij zelf juist meer ingetogen bent. Dat kunnen allemaal kanten zijn die onderdeel uitmaken van je schaduw: delen van jezelf die jij hebt onderdrukt.

Je kunt die delen terugvinden door de ander als spiegel te gebruiken en goed te letten op wat jij erbij voelt. Soms gaat het daarbij om iets heel kleins. Het hoeven niet altijd grote of dramatische dingen te zijn. Het kan ook zitten in kleine irritaties of subtiele weerstand.

Schaduw ontdekken door te schrijven

Een manier om dit goed in kaart te brengen, is door erover te schrijven. Dat heeft mij zelf ook verder geholpen, en ik merk bij mensen om me heen dat het hen ook helpt. Op die manier ga je patronen terugzien. Dan denk je niet meer: hé, wat gek, het zal wel eenmalig zijn. Dan kun je teruglezen: oh ja, vorige week gebeurde er ook al zoiets.

Juist bij dit soort processen is schrijven zo waardevol. Je brein is slim genoeg om dingen die je liever niet ziet, ook weer snel weg te stoppen. Door te schrijven houd je ze vast.

Maar als je geen schrijver bent, kun je er ook met iemand over praten. Of je kunt iets inspreken en door AI laten uitschrijven. Tegenwoordig zijn daar eindeloos veel mogelijkheden voor. Ook praten kan dus heel helpend zijn, omdat het je vaak helpt om er met iets meer compassie en mildheid naar te kijken.

Zoek een omgeving waar je spiegels tegenkomt

Wat daarnaast belangrijk is, is dat je je ook beweegt in een omgeving waarin de kans groter is dat je onderdrukte delen tegenkomt.

Laat ik dat even toelichten. Stel dat jij in een omgeving bent waarin veel mensen een beetje op jou lijken. Stel dat jij niet snel kwetsbaarheid toont, dingen het liefst zelf doet, perfectionistisch bent, gedreven en sterk. Dat zijn op zichzelf prima eigenschappen. Maar dan is de kans kleiner dat je spiegels tegenkomt die laten zien wat jij misschien nog hebt weggedrukt.

Dan kan het waardevol zijn om eens op een andere plek te kijken, waar mensen meer kwetsbaarheid laten zien. Waar dat precies is, kan ik je niet vertellen. Of je daarvoor naar een kinderdagverblijf moet, een herstelplek of een therapeutische groep, dat hangt helemaal af van jouw leven. Je moet zelf een beetje aanvoelen welke omgeving voor jou een interessante spiegel zou kunnen zijn.

Wat ik zelf merkte op de herstelacademie

Zelf merk ik bijvoorbeeld dat de herstelacademie voor mij een heel interessante plek is. Mensen daar zijn bezig met herstel, stellen zich open en vertellen over zowel hun kwetsbaarheid als hun kracht. En ik merkte dat ik zelf nogal wat dingen had onderdrukt. Ik was ook iemand die dingen graag zelf deed.

Daardoor merkte ik dat het iets in mij raakte wanneer iemand zich openstelde of om hulp vroeg. En doordat ik dat gevoel van geraakt zijn ben gaan volgen, kwam ik erachter: hé, dit is voor mij ook een behoefte. Een deel van mij had dat blijkbaar ook graag gewild.

En hoewel daar in mijn leven misschien niet altijd ruimte voor was, is het nog steeds gewoon een deel van mij. En dat deel mag er ook zijn. Dat wil niet zeggen dat ik ineens mijn hele stijl of strategie omgooi, maar wel dat ik erken dat dit ook bij mij hoort. Dat het een behoefte is die af en toe bovenkomt, die soms ruimte mag krijgen en op andere momenten weer wat minder, omdat er dan weer plek is voor een ander deel.

Je schaduw ontdekken is een geleidelijk proces

Op die manier probeer ik mijn schaduw steeds beter te leren kennen en daar wat meer ruimte voor te maken. Dus beetje bij beetje licht te laten vallen op wat eerst nog verborgen was.

Het gaat er uiteindelijk om dat je je eigen projecties leert herkennen in de ander, en dat je bij jezelf leert voelen wanneer er in het gedrag van die ander iets zit dat jou echt raakt. Dat kun je vervolgens rustig gaan onderzoeken.

Het klinkt misschien eenvoudig, maar er kan van alles boven komen, en dat kan best intens zijn. Wees dus rustig en lief voor jezelf. Neem er genoeg tijd en ruimte voor. Dan kan het echt een mooie reis zijn.

Projectie is menselijk

Ik weet dat woorden als schaduw en projectie soms een negatieve lading hebben. Alsof er meteen iets mis is zodra je projecteert. Maar dat klopt niet. Het zijn heel menselijke processen. Iedereen projecteert. Echt iedereen.

Alleen zijn er mensen die daar bewuster naar durven kijken en er ook echt iets mee doen. En juist dat is waardevol.

Dus als jij dat in jezelf begint te herkennen, dan is dat geen tekortkoming, maar een moedige stap vooruit.